الملا فتح الله الكاشاني
4
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
و اللّه اكبر كلما كبر اللّه شىء و كما يحب اللّه ان يكبر و كما هو اهله و كما ينبغى لكرم وجهه و عز جلاله إِنَّ اللَّهَ بدرستيكه خداى عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ بر همه چيز از ارسال ملك و زيادتى خلق و غير آن تواناست و تخصيص بعضى اشياء دون بعضى از زياده و كم بجهة ارادهء اوست . ما يَفْتَحِ اللَّهُ آنچه بگشايد خداى تعالى لِلنَّاسِ براى مردمان يعنى فرستد بديشان مِنْ رَحْمَةٍ از بخشايش خود از روى رحمت و حكمت چون نعمت و عافيت و صحت و علم و غير آن از صنوف نعم غير متناهيه فَلا مُمْسِكَ لَها پس باز گيرنده نيست مر آن را وَ ما يُمْسِكْ و آنچه باز گيرد از مردمان از آثار بخشش خود بر وجه مصلحت فَلا مُرْسِلَ لَهُ پس هيچ فرستنده نيست مر آن را مِنْ بَعْدِهِ پس از باز گرفتن او يعنى هيچكس قدرت ندارد بر آنكه وى ارسال كرده باشد امساك آن كند و امساك نموده باشد ارسال آن نمايد وَ هُوَ الْعَزِيزُ و او غالبست در آنچه خواهد از ارسال و امساك آن و غير آن و هيچكس به او در آن منازعه نخواهد كرد الْحَكِيمُ ثواب كار در آنچه كند از امساك و ارسال و مانند آن و حسن بر اينوجه تفسير كرده كه آنچه گشايد از ارسال رسل در وقتى دون وقتى باراده و مشيت اوست و هيچكس مانع او نميشود در آن زيرا كه ارسال رسول رحمت است از او سبحانه كما قال و ما ارسلناك الا رحمة للعالمين و آنچه امساك مىكند از ارسال رسول در زمان فترة يا از آنچه كفار اقتراح ميكنند هيچكس ارسال آن نتواند كرد و او قادر است بر آنچه خواهد و حكيم در آنچه كند و بعد از بيان اينكه موجد ملك و ملكوت و متصرف در آن على الاطلاق او است نه غير او امر ميفرمايد بشكر بر انعام خود بقوله . يا أَيُّهَا النَّاسُ ايمردمان اذْكُرُوا ياد كنيد بدل و زبان نِعْمَتَ اللَّهِ نعمت خدايرا كه انعام كرد عَلَيْكُمْ بر شما يعنى محافظت آن كنيد بمعرفت حق آن و اعتراف به آن و طاعت معطى آن و بعد از آن بانكار آنكه غير او را در آن مدخليتى باشد تا مستحق شكر او شود كما قال هَلْ مِنْ خالِقٍ آيا هست يعنى نيست هيچ آفرينندهء غَيْرُ اللَّهِ بجز از خداى به حق يَرْزُقُكُمْ روزى دهد شما را مِنَ السَّماءِ از آسمان بباران وَ الْأَرْضِ و از زمين بگياه و لهذا در عقب آن ميفرمايد كه لا إِلهَ إِلَّا هُوَ هيچ معبودى بسزا نيست مگر او فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ پس بكجا گردانيده ميشويد از راه توحيد يعنى بچه چيز منصرف ميشويد باشراك غير او به او از ابن عباس مرويست كه مراد اهل مكهاند كه حق تعالى نعمت اسكان در زمين حرم محترم بايشان ارزانى فرمود و از ضرر سبى و قتل و غارت آنها را محفوظ داشته بخلاف اعراب كه در حوالى ايشاناند